things without us

- rzeczy osobiste personal belongings

- biuro rzeczy znalezionych the lost property office

- zabrał ze sobą tylko najpotrzebniejsze rzeczy he took only the most necessary things with him

- zabrał wszystkie swoje rzeczy i poszedł he took all his stuff a. belongings and went

- traktował ją jak swoją rzecz he treated her as his plaything

- to nie twoja rzecz it’s none of your business

- jej źródło utrzymania to drażliwa rzecz the source of her income is a touchy matter

- zajmować się różnymi/wieloma rzeczami to be engaged in various/many things

- wykształcenie i wychowanie to dwie różne rzeczy education and upbringing are two different things a. matters

- lubi malować, rysować i w ogóle takie rzeczy pot. he likes painting and drawing and stuff like that pot.

- jest kilka rzeczy, które lubię, na przykład truskawki there are a number of things I like, for example strawberries

- ludzie mówili różne rzeczy people were saying all sorts of things

- brać rzecz dosłownie to take it literally

- ujmować rzecz jednostronnie to take a one-sided view of the matter

- mówił o niej nieprzyjemne rzeczy he said unpleasant things about her

- chciał wyrazić tę rzecz w słowach he tried to express the thing in words

- to nie twoja rzecz it’s none of your business, it’s of no concern to you

- rzeczą pisarza jest przede wszystkim dostarczanie dzieł literackich it’s a writer’s job to produce literature

- stała się nieprawdopodobna rzecz an unbelievable thing happened

- to rzecz naturalna, że młody chłopak się zakochał it’s a natural thing for a young boy to fall in love

- rzecz sama w sobie the thing in itself

- to dobrze napisana rzecz it’s a good piece of writing

- czytałem ciekawą rzecz I read an interesting thing

- komponował znakomite rzeczy he composed superb things; he composed great stuff pot.

■ (cała) rzecz w tym, że… the thing is, …, the point is…

- to moja/twoja/jego rzecz it’s my/your/his business

- rzecz prosta of course, naturally

- rzecz prosta, pomogę ci, ale… of course, I’ll help you, but…

- bieg a. kolej a. obrót a. porządek rzeczy a course of events

- brać się/wziąć się do rzeczy to get down to business; to get down to brass tacks pot.

- nie od rzeczy będzie/byłoby… it wouldn't be a bad idea to…

- nie od rzeczy byłoby przypomnieć jego osiągnięcia it would be worthwhile to recall his achievements

- co to ma do rzeczy? what’s that got to do with it?

- być do rzeczy to be all right pot.

- to wypracowanie jest do rzeczy, całkiem niezłe the essay is sensibly written, not bad at all

- ta dziewczyna jest całkiem do rzeczy the girl’s quite all right

- nie twoją/jego/jej rzeczą jest…. it’s not your concern to …

- błądzić jest rzeczą ludzką to err is human

- istota a. sedno rzeczy the heart a. crux of the matter

- ładne rzeczy! my word!

- mówić do rzeczy to talk sense

- mówić od rzeczy a. nie do rzeczy to talk nonsense

- zbierali datki na rzecz bezdomnych they were collecting money for the homeless

- nazwać rzecz po imieniu to call a spade a spade

- nic z tych rzeczy pot. nothing of the kind a. of the sort

- odbiegać od rzeczy to stray from the point, to digress

- ogólnie/ściśle rzecz biorąc generally/strictly speaking

- rzecz idzie o najwyższą stawkę it’s a matter of life and death

- stan a. postać rzeczy state of affairs

- to nie ma nic do rzeczy that’s beside the point

- w gruncie rzeczy a. w istocie rzeczy a. w samej rzeczy as a matter of fact

- w samej rzeczy, nie o to mi chodzi in fact, this is not what I mean

- wiadoma rzecza. jest rzeczą wiadomą, że… it’s a well-known fact that…

- wiadoma rzecz jak jest w wojsku we all know what it’s like in the army

- widzieć/wiedzieć, jak rzeczy stoją a. jak się rzeczy mają to know/to see how the land lies

- lepiej żeby wiedział jak rzeczy stoją it would be better for him to know how matters stand

- wielkie rzeczy! a. wielka (mi) rzecz! pot. big deal! iron.

- wielka mi rzecz, każdy umie tak śpiewać! big deal, anyone can sing like that!

- wracać/przystępować do rzeczy to return/come to the point

- nie wtrącaj się w nie swoje rzeczy mind your own business

- z natury rzeczy a. siłą rzeczy (quite) naturally

- siłą rzeczy musiał tam pojechać events forced him to go there

- znać się na rzeczy to know what’s what

* * *

- rzeczy

* * *

1. (= przedmiot) thing, object.

2. pl. (= własność, dobytek, strój, wyposażenie) things, belongings, property; to są moje rzeczy these are my things; rzeczy osobiste personal belongings l. possessions; biuro rzeczy znalezionych lost property office.

3. (= sprawa, dziedzina) ( w wielu utartych wyrażeniach) ładne rzeczy! a pretty kettle of fish!; nic z tych rzeczy nothing of the kind l. sort; te rzeczy są mi obce these things aren't up my street; to moja rzecz it's my business; to nie moja rzecz it's none of my business; wielka mi rzecz! l. wielkie rzeczy! big deal!; wojsko to męska rzecz army life is for men; znać się na rzeczy know one's stuff; be knowledgeable.

4. pl. (= naturalny bieg spraw) things, affairs; (zwykła) kolej rzeczy the (ordinary) course of things; stan rzeczy the state of affairs; siłą rzeczy of course, naturally; w gruncie rzeczy essentially.

5. (= temat, treść, t. w licznych utartych zwrotach) issue, matter, topic, point; coś jest na rzeczy there's something in it; co to ma do rzeczy? what does that have to do with the matter at hand?; do rzeczy! back to the point; mówić do rzeczy/od rzeczy talk sense/nonsense; nazywać rzeczy po imieniu call a spade a spade; nie od rzeczy byłoby... it would not be amiss to...; ogólnie rzecz biorąc generally speaking; przystąpić do rzeczy get to the point; address the issue; rzecz w tym, że... the problem is that...; sedno/istota rzeczy the heart/crux of the matter; spis rzeczy (= spis treści) contents; to nie ma nic do rzeczy that's neither here nor there; to zmienia postać rzeczy that makes a difference; w rzeczy samej indeed; w tym (cała) rzecz that's the whole point.

6. z przymiotnikami ( tworzy równoważniki zdań okolicznikowych) rzecz dziwna... strangely enough...; rzecz jasna... l. rzecz oczywista... of course..., needless to say..., it goes without saying that...; rzecz prosta... predictably (enough)...

7. na rzecz kogoś/czegoś prawn. to l. for sb/sth; przekazać darowiznę na rzecz instytucji make a donation to l. for an institution; zasądzić coś na czyjąś rzecz adjudge sth to sb.

8. fil. thing; rzecz sama w sobie thing-in-itself.

- bez kogoś/czegoś without sb/sth

- beze mnie without me

- poszedł bez niej he went without her

- rozmowa odbyła się bez świadków the conversation took place without witnesses

- koszula bez kieszeni a shirt without pockets

- sukienka bez rękawów/pleców a sleeveless/backless dress

- pantofle bez pięt slingback shoes

- bez wysiłku without (any) effort, effortlessly

- bez końca endlessly

- bez przerwy non-stop

- bez smaku tasteless

- bez żadnej pomocy without any help, unaided

- zupełnie bez pieniędzy without any money at all

- mięso bez kości boned meat

- piwo bez alkoholu alcohol-free beer, non-alcoholic beer

- sok bez cukru sugar-free juice

- pijesz kawę z cukrem czy bez? do you take your coffee with sugar or without?

- niebo bez najmniejszej chmurki a completely cloudless sky

- dzień bez papierosa a non-smoking day, a cigarette-free day

- dzień bez samochodu a car-free day

- panna bez posagu a girl without a dowry

- wszystko odbyło się bez zakłóceń/opóźnień everything went without any mishaps/delays

- włóczyli się bez celu they wandered around a. about aimlessly

- pracowała bez wynagrodzenia she worked without pay

- pozostali bez środków do życia they were left with no means of subsistence

- i bez tego mam niewiele czasu I don’t have much time as it is

- „co u ciebie?” – „bez zmian” ‘how are things with you?’ – ‘same as ever’

- obchodzić a. obywać się bez kogoś/czegoś to (make) do a. manage without sb/sth

- obejdę się bez twojej pomocy I’ll manage without your help

- zabójstwo nie może ujść bez kary murder cannot go unpunished a. be left unpunished

- bez atu Gry no trumps

- dwa bez atu two no trumps

- wejść bez pukania to enter without knocking

- odejść bez pożegnania to leave without saying goodbye

- wziąć coś bez pytania to take something without asking a. permission

- zniosła rozstanie bez płaczu she bore the separation a. parting without tears

- trzy miesiące bez dwóch dni three months less two days

- 300 bez 26 300 less a. minus 26

- wrócił do domu bez dwóch zębów z przodu he came back home minus two front teeth pot.

- (być) bez dwóch/trzech (w grze w brydża) (to be) two/three down

- tylko bez wygłupów! pot. no messing (around) though! pot.

- bez dyskusji! no arguing!

- bez obaw! definitely!; no problem a. sweat pot.

- bez przesady! don’t exaggerate!

- nie bez talentu/powodu not without talent/reason

- nie bez strachu not without fear

- on sam jest nie bez winy he’s not without blame himself

- nie bez znaczenia jest fakt, że… it is not without significance that…

- nie bez tego, żeby czasem czegoś nie spsocił it’s not that he never did any mischief

- bezczasowy timeless

■ bez pracy nie ma kołaczy przysł. he that would eat the fruit must climb the tree przysł.

- nie ma róży bez kolców przysł. there is no rose without a thorn przysł.

- mają dom na wsi they have a. own a house in the country

- miał po ojcu warsztat samochodowy he had a. owned a garage left to him by his father

- nasze muzeum ma dużą kolekcję impresjonistów our museum has (got) a large collection of Impressionist paintings

- mam dla ciebie prezent/tę książkę o kotach I’ve got a present/that book about cats for you

- miał wszystkiego dwie pary butów he only had two pairs of shoes

- ubrała się w to, co miała she put on what she had

- nie mam psa I don’t have a. I haven’t got a dog

- nie mamy ani telewizora, ani pralki we have neither a TV nor a washing machine

- wydawnictwo nie ma funduszy na zatrudnienie specjalisty the publishers can’t afford to employ a specialist

- nie mam nic do jedzenia I’ve got nothing to eat, I don’t have anything to eat

- czy oni mają namiot? have they got a tent?, do they have a tent?

- masz scyzoryk? have you got a penknife?

- czy ma pan bagaż? have you got any luggage?

- czy macie gaz? have you got gas?

- mieć coś przy sobie to have sth on one

- masz przy sobie jakieś drobne? have you got any change on you?

- gdzie masz klucze/moją książkę? what have you done with the keys/my book?

- gdzie masz rower? where’s your bike? pot.

- mieć na coś to have money for sth

- miałem tylko na jedno piwo I only had for one beer

- (on) ma na przyjemności, a nie ma na lekarza he has money to spend on pleasures, but he can’t afford a doctor

- nie miał na nowe buty, a co dopiero na samochód he couldn’t afford a pair of new shoes, let alone a car

- mieć za co coś zrobić to have enough money to do sth, to be able to afford to do sth

- nie mieli za co wyjechać na wakacje they didn’t have enough to go on holiday, they couldn’t afford to go on holiday

- nie mają z czego żyć they don’t have enough to live on

- jak masz na imię? what’s your name?

- mam na imię Maria my name’s Maria

- (on) ma na nazwisko Nowak his (sur)name is Nowak

- mieć coś na sobie to have sth on, to be wearing sth

- miał (na sobie) granatowy garnitur he had a blue suit on, he was wearing a blue suit

- na głowie miała kapelusz, na szyi biały szalik she had a hat on her head and a white scarf round her neck

- nie mieć nic na sobie (być gołym) to have nothing on

- mieć kogoś u siebie (gościć) to have sb staying with one

- od tygodnia mamy u siebie teściów we’ve had my in-laws (staying) with us for the past week

- jeśli Legia wygra, mam u ciebie piwo! you owe me a beer if Legia win(s)

- masz!/macie! (weź/weźcie) here!

- macie kanapki, jedzcie! here’s the sandwiches, eat up! pot.

- masz, włóż to na siebie! here, put this on!

- (a) masz! (zadając razy) take that!

- (a) masz za to, że kłamiesz, a masz, a masz! (and) take that for lying! and that! and that! pot.

- masz za swoje! (dobrze ci tak) serves you right!

- ma za swoje, że jest taki naiwny it serves him right for being so naive

- mamy teraz za swoje dobre serce! that’s the thanks we get for being nice a. for all our kindness!

- masz ci (los) a. masz tobie! blast (it)! pot., damn (it)! pot.

- masz ci los, zapomniałam parasola! blast, I’ve forgotten my umbrella!

- masz go/ją/ich! (wyrażające zaskoczenie) just look at him/her/them!

- masz go, jaki mądrala! look at him, Mr Clever Dick! GB pot.

- mieć dwadzieścia lat to be twenty (years old)

- ile ona ma lat? how old is she?

- mieć dwa metry wzrostu/wysokości to be two metres tall/high

- mieć sześć metrów głębokości/szerokości/długości to be six metres deep/wide/long

- pokój ma sześć metrów na pięć the room is six by five metres

- dom będzie miał siedem pięter the house will be seven storeys high a. will have seven storeys

- kilometr ma tysiąc metrów one kilometre is a thousand metres

- pokój ma dwa okna the room has two windows

- miał niebieskie oczy/siwe włosy he had blue eyes/grey hair

- miała dziurawe buty she had holes in her shoes

- kubek ma wyszczerbiony brzeg the mug’s rim is chipped

- miała męża Włocha/inżyniera her husband was Italian/an engineer

- mieć talent/cierpliwość/odwagę to have talent/patience/courage

- nie mieć talentu/cierpliwości/odwagi to lack talent/patience/courage

- mieć takt/rozsądek to be tactful/sensible

- mieć (swoje) wady i zalety to have one’s good and bad points

- zasłony mają kolor wiśni the curtains are cherry red in colour

- działka ma kształt prostokąta a. prostokątny the allotment is rectangular (in shape)

- jej perfumy miały słodkawy zapach/zapach konwalii her scent was sweet smelling/smelled of lily of the valley

- urodę miała po matce, a talent po ojcu her looks came from her mother and her talent from her father

- za całe umeblowanie pokój miał zdezelowany stół the only piece of furniture in the room was a rickety table

- mieć w sobie coś (być interesującym) to have a certain something

- on ma w sobie coś z dziecka/roztargnionego profesora there is something of the child/the absent-minded professor in a. about him

- nie mieć nic do czegoś to have nothing to do with sth

- jej wyjazd nie ma nic do naszych planów her going away has nothing to do with our plans

- marzenia mają to do siebie, że rzadko się spełniają the thing about dreams is that they rarely come true

- miała to do siebie, że zawsze się spóźniała the thing about her was that she was always late

- mieć gorączkę a. temperaturę to have a. be running a temperature

- mieć 39° gorączki to have a temperature of 39 degrees

- mieć złamaną nogę to have a broken leg

- mieć częste bóle głowy to have frequent headaches

- mieć pragnienie to be thirsty

- mieć dobry apetyt to have a good a. hearty appetite

- mieć wadę a. defekt to have a defect

- mieć gumę pot. (w samochodzie) to have a flat pot.

- mam nadzieję, że… I hope that…

- mieć ochotę coś zrobić to feel like doing sth

- miała ochotę płakać she felt like crying

- mieć przekonanie/pewność, że… to be convinced/sure a. certain that…

- mieć kogoś/czegoś dość a. dosyć to have had enough of sb/sth, to be fed up with sb/sth

- mam tego powyżej uszu a. po dziurki w nosie! pot. I’ve had it up to here! pot.

- mieć coś wypisane w oczach a. na czole a. na twarzy to have sth written all over one’s face

- miała winę wypisaną na twarzy she had guilt written all over her face

- to dziecko nie ma matki/ojca this boy/girl has no mother/father

- ona nie ma rodzeństwa she has no brothers or sisters

- ona będzie miała dziecko she’s going to have a. she’s expecting a baby

- miała z nim dwóch synów she had two sons by him

- miał za żonę piekielnicę his wife was a real she-devil a. spitfire

- nie miał do kogo zwrócić się o pomoc he had no-one to turn to for help

- mieć kogoś przy sobie a. obok siebie a. przy boku to have sb at one’s side

- mieć kogoś/coś na uwadze a. na względzie to have sb/sth in mind, to take sb/sth into consideration

- mieć z kimś porachunki to have a bone to pick with sb

- mieć kogoś/coś przeciwko sobie to have sb/sth against one

- miał przeciwko sobie opinię publiczną public opinion was against him

- mieć przyjemność/zaszczyt coś zrobić książk. to have the pleasure/honour to do a. of doing sth

- miałem zaszczyt poznać pańskich rodziców I had the honour of meeting your parents

- mam przyjemność przedstawić państwu naszego gościa I have the pleasure of introducing our guest

- z kim mam przyjemność? książk. to whom do I have the honour of speaking? książk., także iron.

- mieć coś/nie mieć nic przeciwko komuś/czemuś to have something/nothing against sb/sth

- mieć coś do kogoś pot. to have something against sb

- do ciebie nic nie mam I’ve got nothing against you

- mieć coś na kogoś to have the goods a. the dope on sb pot.

- niczego na mnie nie mają they’ve got nothing on me pot.

- mam z nią do pomówienia a. pogadania I need to have a (serious) talk with her

- mieć kogoś nad sobą to have sb above one

- kierownik ma nad sobą dyrektora, a dyrektor – zarząd the manager answers to the director and the director answers to the board

- mieć kogoś pod sobą to be in charge of sb

- (ona) ma pod sobą dwudziestu pracowników she’s in charge of a staff of twenty

- kapral miał pod sobą dziesięciu żołnierzy the corporal had ten men under his command a. under him

- mieć kogoś za sobą (być popieranym) to have sb behind one, to have sb’s backing

- mieli za sobą większość the majority was a. were behind them, they had the majority behind them

- mieć kogoś za głupca to take sb for a fool

- ich zachowanie mam za nieco naiwne I consider their behaviour rather naive

- za kogo pan mnie ma! who do you take me for!, who do you think I am!

- mieć w kimś rywala/sojusznika to have a rival/an ally in sb

- mieć kogoś pot. (być związanym z kimś) to have somebody, to be involved with somebody

- chwalił się, że miał je wszystkie pot. (odbył stosunek) he boasted of having had them all pot.

- płacą tak dużo, że mogą mieć każdego they pay so much they can take on a. hire anyone they like

- mam dobrą komunikację do pracy I’ve got good connections to work

- centrum miasta ma dobrą komunikację z przedmieściami there are good connections from the city centre to the suburbs

- mieć słuszność a. rację to be right

- mieć ciepło/przytulnie to be warm/cosy

- owinęła dziecko szalem, żeby miało ciepło she put a scarf round the baby to keep him/her warm

- mam daleko/blisko do szkoły I have a long way/I don’t have far to go to school

- ty to masz dobrze, nie musisz wstawać o siódmej it’s alright for you, you don’t have to get up at seven (a.m.)

- mieliśmy tu wczoraj burzę/śnieżycę we had a storm/snowstorm here yesterday

- mamy dziś słoneczną pogodę it’s sunny today

- mam dziś kiepski dzień I’m having one of those days (today)

- kłopotów z nim miałam co niemiara I’ve had no end of trouble with him

- co ja z tobą mam? what am I to do with you?

- jest całkiem młoda, chciałaby jeszcze mieć coś z życia she’s still very young, she’d like to get something out of life pot.

- (on) haruje od świtu do nocy i co z tego ma? he slaves away from morning to night, and what does he have to show for it?

- miał przed sobą kilka godzin marszu he had several hours of walking ahead of a. in front of him

- miała przed sobą trudną rozmowę z szefem she had a difficult conversation with the boss ahead of her

- mieć przed sobą przyszłość to have a (bright) future ahead of a. before one

- miał przed sobą karierę he had a brilliant career ahead of a. in front of him

- mieć coś za a. poza sobą to have sth behind one

- ma za sobą trzyletnie doświadczenie he has three years’ experience behind him

- mam już to wszystko za sobą all that is behind me now

- mam co robić, nie nudzę się I’ve got things to do, I don’t sit around

- nie mieć gdzie mieszkać/spać to have nowhere to live/sleep

- nie mam gdzie przenocować I have nowhere to spend the night

- nie mieć kiedy spać/jeść/odpocząć to not have time to sleep/eat/relax

- nie mają kiedy w ścianach wiercić, tylko w niedzielę! of course, they have to drill holes in the wall on a Sunday!

- mieć czas to have time (coś zrobić to do sth)

- nie miałem czasu zająć się twoją sprawą I didn’t have time to deal with your problem

- na napisanie wypracowania macie godzinę you have an hour to write the essay

- nie miałeś mi tu kogo przyprowadzić!? why did you have to bring him/her/them here (of all people)?!

- mieć coś/nie mieć nic do powiedzenia (dużo/mało wiedzieć) to have something/nothing to say (na temat kogoś/czegoś about sb/sth)

- mieć coś/nie mieć nic do powiedzenia a. gadania pot. (o decydującym głosie) to have a say/no say

- ona nie ma w tej sprawie nic do powiedzenia a. gadania she has no say in the matter

- nie mamy już sobie nic więcej do powiedzenia we’ve got nothing more to say to each other

- mieć zły/dobry czas Sport to have a poor/good a. fast time

- mieć pierwsze/dziesiąte miejsce Sport to come first/tenth, to be in first/tenth place

- mam z nią wielką wygodę, sprząta, robi mi zakupy she’s a great help to me: she cleans and does my shopping

- nie masz co narzekać you’ve got nothing to complain about

- nie masz co się denerwować there’s no reason (for you) to get upset

- nie masz czego a. co żałować, film był kiepski you didn’t miss much: the film was hopeless

- w domu nie masz co się pokazywać you’d better not show your face at home pot.

- (on) ma teraz naradę ze swym zastępcą he’s in conference at the moment with his deputy

- mieć sprawę a. proces to be on trial (o coś/o zrobienie czegoś for sth/for doing sth)

- ma sprawę a. proces o zabójstwo/spowodowanie wypadku samochodowego he’s on trial for murder/causing a car accident

- mieć studia a. wyższe wykształcenie to have completed higher education

- mój ojciec miał tylko cztery klasy my father only did four years at school

- miał już zawód i mógł rozpocząć samodzielne życie he’d completed his training and could now start his own life

- miał dwa fakultety he had graduated in two subjects

- mamy drugi tydzień zimy it’s the second week of winter

- którego dziś mamy? what’s the date today?

- mamy dziś pierwszy stycznia/poniedziałek it’s January the 1st/Monday today

- którą masz godzinę? what time do you make it? pot.; what’s the time by your watch?

- mieć kogoś/coś po prawej/lewej stronie to have sb/sth on one’s right/left

- miał przed/za sobą dwóch strażników he had a. there were two guards in front of him/behind him

- masz to zrobić natychmiast! you’re to do it right now!

- co mam zrobić/jej powiedzieć? what am I (supposed) to do/tell her?

- po co się mam wysilać? why should I bother?, why should I make the effort?

- masz tego nikomu nie powtarzać! (and) don’t go repeating a. telling it to anyone!

- i ja mam w to uwierzyć? and you/they want me to a. I’m supposed to believe that?

- mieć coś do zrobienia to have sth to do

- ma obowiązek do spełnienia s/he has a duty to perform

- mam sprawę do załatwienia I’ve got something to sort out

- mamy zaległości do odrobienia we’ve got a backlog of work to catch up on

- miano zburzyć ich dom their house was to be demolished

- samolot miał wylądować w Warszawie, ale… the plane was supposed to land a. have landed in Warsaw, but…

- podobno jutro ma być ładna pogoda it’s supposed to be good a. nice weather tomorrow

- w pozostałej części kraju ma nadal padać in the rest of the country continuing rain is expected

- miała umrzeć w nędzy w wieku czterdziestu lat she was to die in poverty at the age of forty

- przyszłość miała pokazać, że się myli subsequent events were to prove him/her wrong

- jak się miało okazać as things a. it turned out; as it transpired książk.

- i co ja mam z tobą zrobić? what am I (supposed) to do with you?

- jeśli mielibyśmy się nie zobaczyć przed twoim wyjazdem, baw się dobrze in case we don’t see each other before you leave, have a good time

- niech się stanie, co się ma stać let things happen as they will

- właśnie miałem wyjść, kiedy zadzwonił telefon I was just about to leave a. just on the point of leaving when the phone rang

- właśnie miałam powiedzieć to samo I was just about to a. just going to say the same thing

- czy mam przez to rozumieć, że… am I to understand (by that) that…

- mieć coś do sprzedania/zaproponowania to have sth to sell/propose

- choćby a. żeby nie wiem co się miało stać, (to)… no matter what happens a. might happen…

- choćbym a. żebym miał pęknąć a. trupem paść pot. even if it kills me pot.

- mam już napisaną pracę I’ve already written the essay

- miał ukończone wyższe studia he had been to university/college

- czy macie załatwione bilety? have you booked/got the tickets?

- pieniądze mam dobrze schowane I’ve put the money in a safe place

- mam obiecaną podwyżkę I’ve been promised a rise

- miał przykazane trzymać język za zębami he was a. he’d been told to keep his mouth shut pot.

- ona miałaby mi się podobać? you think I find her attractive?

- miałbyś sumienie to zrobić? could you do (something like) that (with a clear conscience)?

- to ma być hotel czterogwiazdkowy? (z dezaprobatą) and you/they call this a. this is supposed to be a four-star hotel?!

- ten grubas to miałbym być ja!? (z niedowierzaniem) is this/that fatso really me? pot.

- pokazał nam skórę tygrysa, którego miał upolować w Afryce (z powątpiewaniem) he showed us the skin of a tiger, which he is supposed to have killed in Africa

- ciotka wyzdrowiała i ma się dobrze auntie has recovered and is doing well

- jak się mają twoi rodzice? how are your parents?

- jak się masz! (powitanie) how are you?; how’s it going? pot.

- mam się dzisiaj lepiej I feel better today

- sprawy mają się nieźle things are working out (quite) well

- jak się rzeczy mają? how do things stand?

- rzecz ma się tak, że… the thing is that…

- jak te dwie wersje mają się do siebie? how do the two versions compare?

- jak to się ma jedno do drugiego? how do the two compare?

- teoria nijak się miała do praktyki the theory was (completely) divorced from practice

- A tak się ma do B, jak C do D a. A i B tak się mają do siebie, jak C i D A is to B like C is to D

- mieli się do siebie jak dzień do nocy they were like chalk and cheese

- mieć się za artystę/człowieka honoru to consider oneself (to be) an artist/a man of honour

- (on) ma się za Bóg wie co pot. he thinks he’s God (almighty) pot.

- miała się za bliską śmierci she thought she was about to a. going to die

- miało się a. dzień miał się ku zachodowi it was getting towards sunset

- sytuacja ma się ku lepszemu the situation is looking better

- ma się na deszcz it looks like rain

- miało się na burzę a storm was brewing, there was thunder in the air

- wiedzieć, jak się rzeczy mają to know how things stand a. are

- winien i ma debit and credit

- zapisać coś po stronie „ma” to enter sth on the credit side

- (już) mam! mieszkaliśmy na tej samej ulicy! I’ve got it! we used to live in the same street!

- mam cię! a. tu cię mam! (złapałem cię, przyłapałem cię) I’ve got you!; got you! pot.

- mam cię, już mi nie uciekniesz! got you, you won’t get away now!

■ ma się rozumieć a. wiedzieć! it a. that goes without saying!

- ma się rozumieć, że przyjdę of course I’ll come

- mieć głowę a. łebpot. (na karku a. nie od parady) to have a good head on one’s shoulders

- on to ma łeb! he’s no fool!

- mieć głowę do interesów to have a good head for business

- nie mam teraz do tego głowy I don’t want to think about it/that now

- mieć kogoś/coś w nosiepot. a. gdzieśeuf. a. w głębokim poważaniueuf. to not care a damn about sb/sth pot.; to not give a monkey’s about sb/sth pot., euf.

- mam to wszystko gdzieś! pot. to hell with it all! pot.

- mieć kogoś/coś w dupie wulg. to not give a shit a. toss GB about sb/sth wulg.

- sie masz! pot. (powitanie) hi! pot.

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

* * *

1. (= kula l. skorupa ziemska) (the) earth; Ziemia astron. the Earth; na ziemi on earth; trzęsienie ziemi earthquake.

2. ( w różnych wyrażeniach przenośnych) zetrzeć coś z powierzchni ziemi wipe sth off the face of the earth; poruszyć niebo i ziemię move heaven and earth; nie z tej ziemi out of this world.

3. (= gleba) soil, earth; żyzna ziemia fertile soil; pójść do ziemi go to one's grave; gryźć ziemię przen. bite the dust.

4. (= podłoże, grunt; t. przen.) ground; na ziemi on the ground; pod ziemią underground; nad ziemią above ground; na ziemię l. ku ziemi to the ground; w ziemi in the ground; podnieść coś z ziemi pick sth up off the ground; suknia do samej ziemi full-length dress; spać na gołej ziemi sleep on the ground; kłaniać się do samej ziemi bow to the ground; stąpać l. chodzić po ziemi have one's both feet on the ground; zrównać coś z ziemią raze sth to the ground; nogi mi wrosły w ziemię I stood rooted to the ground l. to the spot; zapaść się pod ziemię disappear without a trace; ziemia pali się komuś pod nogami things are getting hot for sb; wydobyć coś spod ziemi conjure sth up; wyrosnąć jakby spod ziemi spring up; niech mu ziemia lekką będzie may he rest in peace.

5. (= rola, grunt uprawny) land, ground; ziemia orna/jałowa arable/barren land.

6. (= kraina) land, region; ziemia mlekiem i miodem płynąca fertile land; ziemia niczyja no-man's land; Ziemia Święta the Holy Land; Ziemia Baffina geogr. Baffin's Land.

7. hist. ( jednostka administracyjna) land, district.

8. geol., techn. ( rodzaj skały) earth; ziemia fulerska/okrzemkowa filler's/diatomaceous earth.

9. pl. chem. ziemie alkaliczne/rzadkie alkaline/rare earths.

- dobrze utrzymany ogród a well-kept garden

- dobrze/lepiej płatna praca a well-/better-paid job

- dobrze wychowane dziecko a well-behaved child

- dobrze mi radzisz that’s good a. sound advice

- dobrze postąpiłeś a. zrobiłeś you did the right thing

- chciał dobrze, ale nie wyszło he meant well, but it didn’t work out

- lepiej być nie może/mogło things a. it couldn’t be/couldn’t have been better

- nie lepiej byłoby poczekać trochę (z tym)? wouldn’t it be better to wait a bit (with that)?

- w nowej szkole szło mu całkiem dobrze he was doing quite well in the new school

- dobrze ci w zielonym/tej sukience you look good in green/that dress

- lepiej/najlepiej jej w niebieskim blue suits her better/best

- dobrze wygląda w tym garniturze he looks good in that suit

- równie a. zupełnie dobrze mógłby studiować w Paryżu he could just as well study in Paris

- dobrze jest mieć inne rozwiązanie w zapasie it’s good a. advisable to have a back-up solution

- jeśli dobrze pójdzie if all a. everything goes well

- dobrze mówię?pot. am I right?

- mieć dobrze w głowie to have one’s head screwed on the right way

- nie mieć dobrze w głowie to be not right in the head pot.

- najlepiej będzie, jeśli… it’ll be best if…

- zrobił to najlepiej jak potrafił he did it as well as a. as best he could

- dobrze skrojony garnitur a well-tailored a. well-cut suit

- dobrze się uczyć to be a good student, to do well at school

- dobrze się znać na czymś to know quite a bit a. (quite) a lot about sth

- dobrze mu wygarnęłapot. she gave him a good bawling-out a. rollicking GB

- wszystko wie/wiedział lepiej he always knows/knew better

- mówiła po niemiecku lepiej niż ja a. ode mnie she spoke German better than me

- dobrze się znamy we know each other well

- on dobrze wie, co mu grozi he’s well aware of a. knows very well what could happen to him

- dobrze wiesz, o co mi chodzi! you know very well what I mean!

- trzeba by dobrze się zastanowić we/you need to think about it (very) carefully

- przeszedł ciężką operację, ale już jest z nim dobrze he underwent a serious operation, but he’s recovered now a. he’s doing well now

- urlop dobrze ci zrobi it’ll do you good to have a holiday

- poranna gimnastyka dobrze mi robi morning exercise a. a morning workout does me (a power a. world of) good

- dobrze mi tutaj, nigdzie nie idę I’m fine right here, I’m not going anywhere

- z nikim mi nie było tak dobrze, jak z tobą nobody ever made me feel as good as you did

- tobie to dobrze, nie musisz chodzić do pracy you’re lucky, you don’t have to go to work

- gdzie ci będzie lepiej niż tu? where would you be better off than here?

- dobrze usposobiony człowiek a good-natured a. an amenable person

- dobrze komuś życzyć to wish sb well

- wszyscy wypowiadali się o nim bardzo dobrze everyone spoke very well of him

- dobrze jest mieć sąsiadów it’s good to have neighbours

- byłoby dobrze, gdyby zechciał się pan nią zająć it would be good if you could take care of her

- on się żeni – to dobrze he’s getting married – good for him a. that’s good

- uda im się wygrać, to dobrze, nie uda się, to drugie dobrze if they win, all well and good, and if they don’t, then it doesn’t matter a. then too bad

- to nie jest dobrze widziane it isn’t done, it’s frowned upon

- nie będzie dobrze widziane, jak przyjdziesz bez uprzedzenia it won’t go down (too) well if you turn up without warning

- przychodzenie bez uprzedzenia nie jest dobrze widziane it isn’t the done thing a. it’s frowned upon to turn up without warning

- bawełnę dobrze się prasuje cotton irons well a. is easy to iron

- tę książkę dobrze się czyta this book is a good read, the book reads well

- jest dobrze po pierwszej/po północy it’s well past one/after midnight

- wstać dobrze przed świtem to get up well before sunrise a. dawn

- dobrze się naszukaliśmy tego domu we spent hours trying to find the right house

- no, dobrze, zgadzam się well, all right, I agree

- niech mi pan nie przerywa, dobrze? don’t interrupt me, okay?

- jak tylko będę wiedział, zadzwonię, dobrze? I’ll call as soon as I find out, okay?

- no dobrze, to nie pójdziemy okay, so we won’t go

- no dobrze, (ale) nie musisz tak krzyczeć okay, you don’t have to shout like that

- dobrze, dobrze! all right, all right!; okay, okay! pot.

- dobrze, dobrze, już idę! okay, okay a. all right, all right, I’m going!/I’m coming

- „ile razy mam ci mówić?” – „dobrze, dobrze!” ‘how many times do I have to tell you?’ – ‘okay, okay!’

- dobrze, dobrze, zobaczymy, jak ty sobie poradzisziron. yeah, yeah, we’ll just (wait and) see how (well) you do pot., iron.

- „jak się nazywa stolica Urugwaju?” – „Montevideo” – „dobrze!” ‘what’s the capital of Uruguay?’ – ‘Montevideo’ – ‘right! a. good!’

- dobrze, oby tak dalej well done, keep it up

- no dobrze, ale pani tak mówi, bo nie chce być szczera all right a. okay, but, you’re saying that because you don’t want to be honest

- dobrze, dobrze, pożartowaliśmy, a teraz do rzeczy all right a. okay, we’ve had our joke a. a laugh, let’s get down to business

- dobrze już, nie płacz there, there a. there, now, don’t cry

- lepiej już wychodź, bo się spóźnisz you’d better go, or you’ll be late

- lepiej się zastanów you’d better think about it

- powiedzieli mu, żeby się lepiej przyznał they told him he’d better own up a. confess

- dziesięć lat albo i lepiej a. jak nie lepiej ten years or even more

■ dobrze zbudowany well-built

- być dobrze z kimś pot. to be on good terms with sb

- być z kimś (jak) najlepiej to be the best of friends a. on the best of terms with sb

- być z kimś nie najlepiej to not be on very good terms with sb

- wyjść na czymś dobrze/lepiej/najlepiej pot. to come off well/better/best out of sth

- mieć się dobrze (być bogatym) to be well-off; (być zdrowym) to be a. feel well

- mieć dobrze w głowie a. czubie to be well away a. far gone pot.

- robić komuś dobrze euf. to make sb feel good euf.

- jest z nią dobrze she’s fine

- już jest z nią lepiej she’s feeling better now

- było z nią nie najlepiej she wasn’t feeling too good

- zrobiło mu się lepiej pot. he felt better

- dobrze ci/mu/jej tak pot. it serves you/him/her right

- nie ma tak dobrze pot. it doesn’t work like that a. that way, it’s not as simple a. easy as that

- lepiej nie mówić pot. it doesn’t bear talking about

- lepiej późno niż wcale a. nigdy przysł. better late than never przysł.

* * *

comp; lepiej; adv

* * *

all right!, fine!, OK!

lepiej

1. (= prawidłowo, dokładnie, pozytywnie, umiejętnie, ładnie, zdrowo, życzliwie) well; dobrze ci tak mówić that's easy for you to say; dobrze coś sprzedać sell sth at a profit; dobrze komuś z oczu patrzy sb looks honest, sb looks like a good l. an honest person; dobrze komuś życzyć wish sb well; dobrze mu/ci tak! (it) serves him/you right!; dobrze odżywiony t. euf. well-fed; dobrze płatny well-paid; dobrze poinformowany well-informed; dobrze się bawić have fun, have a good time; dobrze się na czymś znać know sth well, know sth inside out, be knowledgeable about sth; dobrze się uczyć be a good student; dobrze ubrany well-dressed; dobrze wychowany well-mannered, well-behaved, well-brought-up; dobrze wyglądać look good; dobrze znany well-known; dobrze, że... it's a good thing (that)..., fortunately,...; coś komuś dobrze robi sth does sb good; jak l. jeśli wszystko dobrze pójdzie if all l. everything goes well; komuś dobrze poszło (w czymś) sb did well (at l. in sth); komuś się dobrze powodzi sb is well off, sb is doing well; komuś w czymś dobrze ( w stroju) sth suits sb (well), sth looks good on sb; ktoś ma się dobrze sb is (doing) well; wszystko dobre co się dobrze kończy all's well that ends well; znać się dobrze know each other well.

2. (= znacznie) well; dobrze po północy well after midnight; dobrze ponad normę well above normal.

- nie jest taki stary he’s not so old

- nie znam jej I don’t know her

- ona tego nie zrobiła she didn’t do it

- nie będę tego dłużej tolerował I won’t stand for it a. put up with it any longer

- tu nie wolno palić you’re not allowed to smoke here

- nie wchodź tam don’t go in there

- nie wątpię I don’t doubt it

- nie sądzę, żebyś ją znał I don’t think you know her

- nie cieszysz się? aren’t you pleased?

- dlaczego nie powiedziałeś mi o tym wcześniej? why didn’t you tell me about it before?

- czy myśmy się już gdzieś nie spotkali? haven’t we met before somewhere?

- „czy twoja siostra przyjdzie?” – „obawiam się, że nie” ‘is your sister coming?’ – ‘I’m afraid not’

- nigdy nie byłem w Londynie I’ve never been to London

- wyszedł nie płacąc/pożegnawszy się z nikim he left without paying/saying goodbye to anyone

- to nie żart it’s no joke, it’s not a joke

- to nie przypadek, że… it’s no accident that…

- to nie są osy, tylko a. ale a. a pszczoły they’re not wasps, but bees

- nie do pomyślenia unthinkable

- nie do wytrzymania unbearable

- to nie do wiary it’s unbelievable a. beyond belief

- była szczupła, nie chuda she was slim, not thin

- nie mniej niż 50 osób no fewer than 50 people

- jeszcze nie not yet

- już nie no longer, not any longer

- nie teraz/tutaj not now/here

- nie całkiem a. zupełnie not quite a. entirely

- nie zawsze not always

- nie wiadomo kiedy/jak no one knows when/how

- nie codziennie mam taką szansę it’s not every day that I get such a chance

- nie wcześniej/później niż we wtorek on Tuesday at the earliest/latest, no earlier/later than Tuesday

- znasz ją nie gorzej ode mnie you know her just as well as I do

- „jak się czujesz?” – „nie najlepiej/najgorzej” ‘how are you (feeling)?’ – ‘not too good/bad’

- egzamin poszedł mu nie najlepiej he didn’t do too well in the exam

- mieszkanie mieli nie najwygodniejsze the flat they had wasn’t too comfortable

- nie sprzedałby mi pan jednego biletu? couldn’t you sell me one ticket?

- co to się nie nachodziłam po sklepach! the time I spent traipsing round the shops! pot.

- gdzie to nie jeździł, żeby ją odnaleźć! the places he went to looking for her!

- któż o nim nie słyszał? everyone’s heard of him!

- „pożycz mi 100 złotych” – „nie” ‘lend me 100 zlotys’ – ‘no (I won’t’)

- „dzisiaj wtorek?” – „nie, środa” ‘is it Tuesday today?’ – ‘no, Wednesday’

- „nie byłeś głodny?’ – „nie” ‘weren’t you hungry?’ – ‘no (I wasn’t)’

- „nie znalazłeś tej książki?” – „nie, znalazłem ją przed chwilą” ‘haven’t you found that book?’ – ‘(oh) yes, I found it a minute ago’

- nie, dziękuję no, thank you a. thanks

- o nie! oh no!

- no nie! prędzej bym się diabła spodziewał oh no! (you’re/he’s/she’s) the last person I expected to see

- fajny samochód, co a. no nie? some car, eh?

- nie! zostaw ją w spokoju! don’t! leave her alone!

- jechać nie jechać, sam nie wiem should I stay or should I go? – I can’t make up my mind

- pada nie pada, chyba mży is it raining or not? – I guess it’s just drizzling

- brzydka nie brzydka, ale tańczyć chyba umie ugly or not, she can dance all right pot.

- diabeł nie dziewczyna she’s the devil incarnate

- cacko nie zegarek (it’s) a real beauty of a watch

■ nie i nie absolutely not; no way pot.

- prosiłem ją wielokrotnie, a ona nie i nie I asked her many times, but I just got ‘no’ for an answer

- nie to… pot. (it’s) not that…

- nie to, żeby był chory psychicznie, but… it’s not that he’s/he was mentally ill, but…

- nie, bo nie a. nie i już pot. ‘no’ means ‘no’; no, and that’s final

- co to, to nie pot. absolutely not; no way pot.

- dlaczego a. czemu nie? why not?

* * *

* * *

1. ( z czasownikami) not; nie martw się! don't worry!; nie poszlibyśmy do kina? why don't we go to the movies?, wouldn't you like to go to the movies?; nie uda ci się! you won't make it!; nie ma co dłużej czekać there's no point in waiting any longer, it's no good l. use waiting any longer; być albo nie być to be or not to be; nie ma go tutaj he is not here; nie ma jej she is not in.

2. ( z rzeczownikami) not, no; nie koniec na tym but that's not all; nie do śmiechu nam we don't feel like laughing; diabeł nie człowiek (he's) a devil of a man; nie w porę at an inopportune moment; nie w porządku (= niesprawiedliwie) unfair, not right; (= zepsuty) out of order; nie na rękę (komuś) not convenient (for sb); nie do wiary past belief; nie do wytrzymania past endurance; nie do złamania unbreakable; nie do pojęcia incomprehensible.

3. (z przymiotnikami, przysłówkami) not; nie teraz not now; jeszcze nie not yet; nie dość not enough; nie całkiem not quite; nie warto it's not worth it; nie wiadomo nobody knows; wyszedł, nie płacąc he left without paying.

4. ( zaprzeczenie) no; Idziesz? – Nie. Are you coming? – No, I'm not; nie i nie no way; co to, to nie it is out of the question, no way; nie, bo nie no and that's it; czemu nie why not.

5. pot. ( prośba o potwierdzenie) not; znasz go, nie? you know him, don't you?

1. (= szczupło) thinly; wyglądać chudo look thin.

2. przen. (= mało, ubogo) meagerly, scantily; u niego chudo w domu things are tight for him at home.

3. ( o jedzeniu) (= bez tłuszczu) without fat.

- samolot pokonuje dystans 5 000 km bez tankowania the plane can fly 5,000 km without refuelling

- sprawy ocenia się inaczej z pewnego dystansu czasowego things seem different given a. after some time

- biegał na długich dystansach he was a long-distance runner

- Amerykanie są dobrzy na krótkich dystansach the Americans are good at short distances

- wygrał bieg na dystansie 3000 m he won in the 3,000 metres

- dystans między szkołami w mieście i na wsi the gap between urban schools and their rural counterparts

- zmniejszający się dystans między filmem artystycznym a popularnym the narrowing gap between artistic and popular cinema

- pod względem wykształcenia dzieli ich ogromny dystans there’s an enormous disparity in their education

- dystans Polski do najbogatszych krajów świata the gap between Poland and the richest countries in the world

- nie będzie łatwe zmniejszenie dystansu technologicznego w stosunku do USA it won’t be easy to bridge the gap in modern technology between our country and the USA

- patrzyć na kogoś z dystansem to look at sb with reserve

- trzymać kogoś na dystans to keep sb at a distance, to keep sb at arm’s length

- trzymać się na dystans to keep one’s distance, to remain aloof

- zachować dystans wobec obcych to keep aloof a. one’s distance from strangers

- mieć dystans do sprawy to maintain detachment from a matter

* * *

* * *

pl. -e l. -y

1. (= odległość) distance; dystans między Chinami a Zachodem powoli zmniejsza się distance between China and the West is slowly but surely decreasing; dystans czasowy time distance; trzymać kogoś na dystans keep sb at a distance; trzymać się na dystans keep one's distance; zachowywać dystans keep o.s. at a distance; nabrać dystansu do kogoś/czegoś distance o.s. from sb/sth; dystans krytyczny biol. critical distance; dystans społeczny socjol. social distance; strefa dystansu socjol. distance zone.

2. sport distance; krótki/średni/długi dystans short/middle/long distance.

- niepodobna jej powstrzymać there’s no stopping her

- niepodobna nie podziwiać jej poświęcenia one cannot a. can’t help admiring her dedication

- niepodobna temu zaprzeczyć there’s no (way of) denying it

- niepodobna, żeby ona dochowała tajemnicy there’s no way she can keep a secret

- rzeczy, bez których żyć niepodobna things you cannot a. can’t possibly live without

* * *

* * *

niepodobna pracować w taki skwar it is impossible to work in such heat; niepodobna, żeby... it is unlikely that...

- uczyć się źle to be a poor learner

- źle coś zrozumieć to misunderstand sth

- źle przygotowani zawodnicy poorly prepared competitors

- źle pojęta solidarność solidarity wrongly understood

- źle wybrać kierunek studiów to choose the wrong university course

- źle wywiązywać się ze swoich obowiązków to carry out one’s obligations in an unsatisfactory manner

- źle wychowany/ułożony ill-bred/-mannered

- źle wyglądać to look ill a. unwell

- źle odżywiane dziecko a poorly fed child

- źle płatna praca a badly a. poorly paid job

- źle odnosić się do pracowników to treat one’s subordinates badly

- źle się prowadzić to conduct oneself badly

- kobieta/dziewczyna źle się prowadząca a girl/woman of ill repute

- mówić o kimś źle to speak badly a. ill of sb

- takie zachowanie źle o tobie świadczy such behaviour does you little credit

- być źle przyjętym przez kogoś to be badly received by sb

- być źle usposobionym do czegoś/kogoś to be ill-disposed to(wards) sth/sb

- źle traktował kolegów he treated his friends badly

- źle się czuła w jego towarzystwie she felt uncomfortable in his company

- takie zabawy mogą się źle skończyć fun and games like that can end up badly

- moje sprawy źle się układają my affairs aren’t going too well

■ źle z nim/z nią pot. he/she is in a bad way pot.

- i tak źle, i tak niedobrze pot. ≈ if it’s not one thing it’s another pot.

* * *

comp gorzej; adv

* * *

gorzej

1. (= niedobrze) badly, wrongly, improperly, ill; być źle wychowanym be bad l. ill mannered; be mannerless; have no manners; źle się zachowywać misbehave/misconduct; be rude; bardzo źle o czymś świadczyć be an indictment of sth; mieć źle w głowie pot. be nuts; be crazy; be out of one's mind; źle się sprzedawać sell badly; źle się zacząć get off to a bad start; źle zacząć ( znajomość) get off the wrong foot; źle coś zrozumieć misunderstand l. misinterpret l. misapprehend sth; take sth in ill part; nie zrozum mnie źle don't get me wrong; źle dobrany (o osobach, rzeczach) ill-assorted, mismatched; źle skrywany (o żalu, pogardzie) ill-disguised; źle wymawiać mispronounce; źle stosować misapply; źle ocenić (sytuację, odległość, osobę) misjudge; źle rozegrać ( sytuację) mishandle; źle coś widzieć (np. scenę z góry) have a bad view of sth; być źle ubranym be badly dressed; look dowdy; źle działać ( o urządzeniu) perform badly; źle zaprojektowany badly designed.

2. (= słabo, mizernie) poorly, badly; źle się czuć feel bad l. awful l. unwell; źle wyglądać look bad l. awful; z kimś jest źle sb is in a serious condition; źle odżywiony ill nourished, malnourished; źle sytuowany badly off.

3. (= mało) badly, insufficiently; źle zarabiać be badly paid; źle opłacany ( o pracowniku) underpaid.

4. (= nieuczciwie) źle się prowadzić have a bad reputation; źle mu z oczu patrzy pot. (= nie budzi zaufania) he doesn't inspire confidence.

5. (= negatywnie, niekorzystnie) badly, poorly; mówić o kimś źle speak badly l. evil of sb; źle kogoś nastrajać put sb in a bad mood; źle na czymś wyjść lose out on sth.

6. (= nieżyczliwie) źle traktować maltreat, ill-treat, mistreat, abuse (sb); treat sb badly; źle komuś życzyć wish sb ill; bear malice to sb; nie życzyć komuś źle bear sb no malice; źle wróżyć augur badly.

7. (= nieprzyjemnie, ciężko, smutno) hard, sadly; źle mi bez ciebie I feel so bad l. sad without you; czuję się źle w jego towarzystwie I don't feel comfortable in his company; I don't feel at ease when he is around.

8. (= niepomyślnie) badly; komuś źle poszło na egzaminie sb did badly in an exam; źle się komuś powodzi sb is doing badly; źle trafiłeś it's not the right time l. moment; on źle skończy he will come to no good; he will come to a bad l. sticky end; źle się skończyć come to grief l. a bad end l. no good; źle na tym wyjdziesz you will lose on it; źle się komuś przysłużyć do sb a bad service.

9. ( o niepomyślnej sytuacji) badly, bad; źle z nami we're done for; oj, źle! too bad!; gorzej niż źle worse than bad; nie tak źle not too bad; gorzej już być nie może it can't be worse than that; things have gone from bad to worse; i tak źle, i tak niedobrze we are in a cleft stick.

- donieść rannego do szpitala to take a wounded a. injured person to the hospital

- wciąż donoszono lżej rannych the lightly wounded a. injured kept on being brought in

- doniósł całe wiadro wody i nic nie wylał he managed to bring a bucket full of water without spilling any

- nie doniosę tej walizki do dworca I won’t be able to a. can’t carry this suitcase to the station

- doniósł wody, bo się kończyła the water was running low, so he brought some more

- krzesła doniesie się później chairs will be brought later

- donieść potrzebne dokumenty to submit further a. additional documents

- zaświadczenie o zarobkach doniosę jutro I’ll bring you a statement of my earnings tomorrow

- na samym wstępie donosi mi o śmierci ojca/ślubie siostry at the very beginning he tells me of his father’s death/his sister’s wedding

- jak donosi agencja Reutera, … according to a Reuter’s report, …

- szpiedzy donoszą o koncentracji wojsk nad granicą the spies have reported a concentration of troops on a. at the border

- doniósł nauczycielce, że Janek palił w szatni he told the teacher that Johnny had been smoking in the cloakroom pot.

- donieść na kogoś policji/do urzędu skarbowego to inform on a. denounce sb to the police/the tax office

- nie wiem, jak się dowiedział, ktoś musiał donieść I’ve no idea how he found out, somebody must have told him

- robił różne świństwa, ale nie donosił he did all sorts of foul things but he wasn’t an informer

- pociski nie donosiły do celu the shells fell short of the target

- pociski donosiły the shells hit their target

- z daleka doniósł się gwizd parowozu the whistle of a locomotive a. steam engine could be heard in the distance

- ginąć za ojczyznę to die for one’s country

- ginąć w walce to be killed in action

- tysiące osób ginie w wypadkach samochodowych thousands of people are killed in road a. traffic accidents

- część kotów ginęła z zimna i głodu some of the cats died of a. from cold and hunger

- kwiaty giną bez wody flowers die without water ⇒ zginąć

- w tych lasach często giną turyści hikers often get lost in this forest

- co chwila ginie mi jakieś narzędzie my tools keep on disappearing ⇒ zginąć

- ginie przyjaźń, lojalność i zwykła ludzka życzliwość values such as friendship, loyalty and human kindness are dying out

- wspominali dawną, ginącą architekturę they reminisced about the old, vanishing styles of architecture ⇒ zginąć

- kwiaty i wazony nagminnie giną z cmentarzy flowers and vases keep on disappearing a. being stolen from the cemeteries

- pojazdy oznakowane giną rzadziej marked cars are less frequently stolen ⇒ zginąć

- jego głos ginął w hałasie his words were lost in the noise ⇒ zginąć

- latarnie giną wśród drzew the street lamps are lost among the trees

- jej sylwetka powoli ginęła nam z oczu she gradually disappeared a. faded from view a. out of sight

- droga ginie na horyzoncie the road fades out of sight ⇒ zginąć

■ nic w przyrodzie nie ginie przysł. things don’t just disappear

- iść na piechotę a. piechotą to go on foot

- doktor idzie do swojego gabinetu the doctor is going to his surgery

- idź do domu go home

- szedł wolno, powłócząc nogami he was walking slowly, dragging his feet ⇒ pójść

- konie szły truchtem/galopem the horses were trotting/galloping

- bezradnie patrzyli, jak ich rzeczy idą na dno they looked on helplessly as their things went under ⇒ pójść

- iść na mecz to go to (see) a match

- iść na film to go to (see) a film

- iść na koncert to go to a concert

- iść po zakupy to go shopping

- iść popływać/pojeździć na nartach to go swimming/skiing

- idź po lekarstwa dla babci go and buy grandma’s medicine/pills

- bała się iść na zastrzyk she was afraid of having a. going for an injection

- powinieneś iść do lekarza you ought to go to a. go and see a doctor

- idę dziś z wizytą do cioci I’m visiting my aunt today

- idę do koleżanki I’m going to visit my friend

- iść do szpitala/więzienia to go into hospital/to prison

- robi się późno, idź do łóżka it’s getting late, go to bed

- iść do ataku a. natarcia to be on the attack ⇒ pójść

- najpierw szły wiadomości sportowe pot. the sports news came first

- program idzie na żywo pot. the programme is going out live

- przypomina postać z filmu, który szedł niedawno w telewizji pot. he resembles a character from a film that was recently shown on TV

- nikt się nie pchał, wszystko szło sprawnie there was no pushing or shoving, everything went smoothly

- na początku interes szedł dobrze pot. at the beginning business was going a. went well

- nie wszystko szło po jej myśli not everything went as she would have liked

- w szkole nauka szła mu kiepsko pot. he didn’t do well at school

- „jak ci idzie?” – „w porządku” pot. ‘how’s it going?’ – ‘okay’ pot.

- nie szło mu jakoś to malowanie pot. the painting seemed to take him a long time

- idzie burza there’s a storm coming, a storm is approaching

- idzie na nas wyż ze wschodu a high is approaching us from the east

- szła wysoka fala powodziowa a high flood wave was approaching

- światło idące ze środka budynku the light coming from the house

- klekot szedł od strony pałacu the clatter came from the direction of the palace

- z Berlina idą niepokojące komunikaty there are disturbing reports (coming) from Berlin

- maszyny idą pełną parą the machines are running a. working at full speed

- zegar za szybko idzie the clock’s fast

- większość dochodów szła na jedzenie i lekarstwa most of his/her earnings went on a. were spent on food and medicine

- stare gazety idą na makulaturę (the) old newspapers go for recycling

- wiele dzieł sztuki idzie pod młotek many works of art are going under the hammer

- po sezonie narty idą w kąt when winter’s over, the skis go back in the cupboard ⇒ pójść

- tory idą przez las the (railway) track a. line runs through a forest

- wzdłuż muru szedł napis: zwyciężymy there was an inscription running along the wall: we shall overcome

- domy szły rzędem wzdłuż ulicy the houses lined the street

- iść na studia to go to university

- nikt z nas nie idzie na medycynę none of us is going to study medicine

- powinna szybko skończyć szkołę i iść do pracy she should leave school as soon as possible and find a job

- iść na lekarza/nauczyciela pot. to study to become a doctor/teacher

- była dumna, że syn idzie do dyplomacji she was proud that her son was to be a diplomat

- tylko głupi idzie do łopaty pot. manual work is for those without brains

- iść za kogoś (za mąż) to marry sb

- po co było jej za niego iść? what did she (go and) marry him for?

- chce, żeby córka szła za mąż s/he wants her daughter to get married a. find a husband ⇒ pójść

- chciała iść śladem matki i zostać naukowcem she wanted to follow in her mother’s footsteps and become a scientist

- czy teatr ma brać wzory z kina, czy iść własną drogą? should the theatre imitate the cinema or go its own way?

- iść z duchem czasu to move with the times

- iść za kimś to follow sb

- iść za porywem serca to listen to a. follow one’s heart ⇒ pójść

- idą święta Christmas/Easter is approaching

- idzie ciepła jesień a warm autumn is ahead of us a. on its way

- chyba idzie na deszcz it looks as though it’s going to rain, it looks like rain

- ile dziecko ma lat? – idzie mu piąty rok pot. how old is the child? – s/he’s getting on for five

- czas idzie nieubłaganie naprzód time goes marching on

- tego lata szły naprzemian dni słoneczne i deszczowe this summer it was sunny one day and rainy the next

- odszkodowania idące w miliony złotych damages amounting to millions of zlotys

- nakłady jego książek szły w setki tysięcy egzemplarzy his books were sold in editions of hundreds of thousands ⇒ pójść

- w tym roku ta literatura nie idzie this kind of fiction isn’t selling well this year

- po ile idą dziś dolary? what’s the going rate for the dollar today?

- to był człowiek, z którym nie szło pracować s/he was a (really) difficult person to work with

- piekielnie zimno, ale idzie wytrzymać it’s freezing outside, but it’s not unbearable

■ a co za tym idzie… and, following on from this/that…; and consequently a. in consequence… książk.

- idzie mu/jej o coś he/she means a. intends sth

- idzie mu o zdobycie władzy he means a. intends to seize power

- był świadom stawki, o którą szło he was aware of the stakes involved

- iść do ziemi a. piachu pot. to kick the bucket pot.

- iść na coś to agree to sth

- iść na współpracę z wrogiem to agree to collaborate with the enemy

- iść na kompromis to reach a compromise

- idź precz a. do diabła a. w cholerę! pot. go to hell! pot.; go to the devil! przest.

- iść sobie to go away

- iść w zapomnienie a. niepamięć to be forgotten

- iść w górę/dół to go up/down

- wstąpił do partii i szybko szedł w górę he joined the party and advanced rapidly

- kiedy lecisz do Paryża? when are you flying to Paris?

- pierwszy raz lecę samolotem it’s the first time I’ve flown ⇒ polecieć

- kamień leciał w przepaść a rock was tumbling down the precipice

- liście jesienią lecą z drzew in autumn leaves fall ⇒ zlecieć

- łzy leciały jej po policzkach tears ran a. were running down her cheeks

- krew leciała mu z nosa his nose was bleeding

- woda leci z kranu od godziny water’s been running from the tap for an hour ⇒ polecieć

- lecieć do sąsiadki/sklepu/kina to dash off a. to rush off to a neighbour’s/shop/cinema

- lecieć za kimś to run after a. chase (after) sb

- pociąg szybko leciał the train was flying along

- lecieć po policję/doktora to run off to fetch the police/a doctor ⇒ polecieć

- ale z tego dywanu leci kurz! look at the dust flying out of that carpet! ⇒ polecieć

- czas leci time’s flying

- lata szybko lecą years (just) fly

- jak leci? how’s it going? pot.

- lecieć w górę/dół to go up/down (sharply)

- ceny za prąd/gaz ciągle lecą w górę electricity/gas rates keep going up

- w radiu/telewizji leci wywiad z premierem an interview with the prime minister is being broadcast on the radio/TV; (o filmie, o sztuce teatralnej) to be on pot., to be showing

- w kinie leci doskonały film there’s a great film on (at the cinema)

- ciągle jeszcze leci Hamlet Hamlet’s still on

■ brać/kupować jak leci pot. to take/buy things as fast as they come

- w telewizji ogląda wszystko, jak leci she/he watches whatever comes on

- płaszcz z niego leci (jest zniszczony) his coat is falling to pieces a. is in tatters; (jest za duży) his coat is falling down

- jak otworzył ten biznes, leci mu bardzo dobrze now he’s opened this business, he’s doing well

- lecieć na kogoś/coś pot. to be after sb/sth

- zawsze leciał na atrakcyjne dziewczyny he was always chasing a. running after pretty girls

- nie widzisz, że ona leci na ciebie? can’t you see she’s after you?

- nie wierz im, lecą tylko na pieniądze don’t believe them, they’re only after your money

- lecieć na łeb, na szyję to run at breakneck speed; to run like (a bat out of) hell pot.

- lecieć przez ręce pot. to be on the verge of fainting

- lecieć z nóg pot. to be in a state of (utter) collapse

- wszystko/robota leci mi z rąk pot. I’m all fingers and thumbs

- gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą przysł. you can’t make an omelette without breaking eggs przysł.

- (bardzo) mało jesz you eat (very) little, you don’t eat (very) much

- ostatnio mało wychodzę z domu I haven’t been out much lately

- mało prawdopodobny unlikely, improbable

- to raczej mało prawdopodobne it’s not very probable a. it’s hardly likely

- mało inteligentny not very intelligent

- mało popularny rather unpopular

- opowiadał o jakiejś mało znanej książce he was talking about some little-known a. obscure book

- będę od dzisiaj mniej palić as from today I’m going to smoke less

- te kolory są za mało intensywne these colours are not vivid enough

- jechał przez kraje mniej lub bardziej ciekawe he travelled through various countries, some more interesting than others

- książkę przyjęto z mniejszym lub większym zainteresowaniem the book was met with varying degrees of interest

- nie mniej niż/od no less than, just as

- nasze psy są nie mniej szybkie od waszych our dogs are just as fast as yours

- jest nie mniej zdenerwowany niż ja he’s no less in a state than I am

- mało słońca/czasu/wdzięku not much sun/time/charm

- mam mało książek I only have a few books, I don’t have many books

- mamy mało czasu we don’t have much time

- jest mało masła there’s not much butter

- mamy mało masła we don’t have much butter, we’re low on butter

- za mało too little/few

- mieć za mało czasu to have too little time

- mieć za mało lat to be too young

- mam za mało ubrań I have too few clothes, I don’t have enough clothes

- mało co hardly anything

- mało co zjadłeś you ate hardly anything a. almost nothing

- mało czego nie widział na tym świecie there are few things in this world he hasn’t seen

- mało kto hardly anyone

- mało kto potrafi tak ładnie śpiewać jak ona hardly anyone can sing as beautifully as she can

- mało kto o tym wie (very) few people know that

- jeździł konno jak mało kto (very) few people could ride as well as he could

- jest pazerny jak mało kto he’s as greedy as they come

- mało który hardly any

- mało które zwierzę jest takie mądre jak mój pies (very) few animals can match my dog’s intelligence

- mało gdzie hardly anywhere

- mało gdzie chodzi bez obstawy he goes almost nowhere without his bodyguards

- mało gdzie potrafię tak wypocząć jak tutaj there are (very) few places I can relax (in) as much as here

- mało kiedy hardly ever

- mało kiedy tam chodzę I hardly ever go there

- mało kiedy ją widuję I hardly ever see her, I don’t see much of her

- jakich mało like no other

- impreza jakich mało a party like no other

- to fachowiec jakich mało he’s a professional in a million

- on jest naprawdę wysoki, mało wysoki – olbrzymi he’s really tall – no, tall is not the word for it, he’s gigantic

- z klasówki dostał trzy mniej he got (a) C minus in the test

- zarabia najmniej trzy tysiące miesięcznie he earns at least three thousand a month

- miał bez mała dwadzieścia lat he was almost a. nearing twenty

- małomiasteczkowe plotki small-town gossip

- małokaloryczna dieta a lowcalorie diet

■ mało brakowało, żeby się utopił he almost drowned

- mało brakowało, a nabiłaby sobie guza she (very) nearly got a bump on her head

- mało tego and a. but that’s not all

- nie odrobił lekcji, mało tego, nie zrobił zakupów he didn’t do his homework and what’s more he didn’t do the shopping

- mało tego, że go okradli, to jeszcze pobili not only was he robbed, (but) he also got beaten up

- przewrócił się, i jakby tego było mało, złamał nogę he fell over and, as if that weren’t enough, he broke his leg

- ma udane małżeństwo i cudowne dzieci, jeszcze jej mało she is happily married and has adorable kids – but she’s still not satisfied

- mało ci tego, że dostałeś dom i samochód? you got the house and the car, what more do you want?

- mniej więcej more or less, approximately

- on wygląda na mniej więcej trzydzieści lat he looks more or less thirty

- wrócę mniej więcej za dwie godziny I’ll be back in approximately two hours

- ona jest mniej więcej mojego wzrostu she’s about my height

- ni mniej, ni więcej, tylko/jak… none other than…

- posądzono go ni mniej, ni więcej, tylko o kradzież he was accused of nothing less than theft

- nie pozostawało jej ni mniej, ni więcej, jak przywitać się she had no other choice but a. than to say hello

- tym mniej much less, let alone

- nie znała się na szyciu, tym mniej na kroju she didn’t know how to sew, let alone how to cut out

- co najmniej (przynajmniej) at least; (prawie) almost; (mówiąc eufemistycznie) to say the least, to put it mildly

- co najmniej raz w tygodniu at least once a week

- jego zachowanie było co najmniej dziwne his behaviour was odd to say the least a. to put it mildly

- o mało co by wpadł pod samochód he almost got run over, he was (very) nearly run over

- o mało nie zemdlałam I almost fainted

- o mało nie zginął he came close to being killed, he narrowly escaped being killed

- móc coś zrobić to be able to do sth

- jeśli będę mogła, zadzwonię I’ll call you if I can a. if I’m able to

- złodzieje nie mogli wyważyć drzwi, więc weszli oknem the thieves weren’t able to a. couldn’t break the door down, so they came in through the window

- w nocy nie mogłam spać I couldn’t sleep during the night

- staram się, jak mogę (w tej chwili) I’m doing my best; (w ogóle) I do what I can

- cóż mogą zrobić? chyba tylko czekać what can they do? – all they can do is (to) wait

- on nic w tej sprawie nie może he can’t a. he’s not able to do anything about it

- prasa wiele może the press is all-powerful

- nie mogę się doprosić, żeby zabrał stąd te rupiecie I just can’t get him to clear out this junk

- nie mogła się go nachwalić she couldn’t praise him enough

- nie mogę się nadziwić, jak on to zrobił I just can’t imagine how he did it

- zawsze mogłam na niego liczyć I could always count on him

- możemy przypuszczać, że… it’s fair a. reasonable to assume (that)…

- dziękuję, już (więcej) nie mogę no thanks, I’m full up

- „mamo, mogę iść na podwórko?” – „możesz” ‘Mum, can I go outside?’ – ‘yes, you can’

- urząd może zwlekać z odpowiedzią na pismo od obywatela tylko 30 dni an official institution has (only) 30 days in which to reply to letters from the public

- nie możesz do tego dopuścić you can’t a. mustn’t let it happen

- policja nie może dokonać rewizji bez nakazu the police can’t carry out a search without a warrant

- może być deszcz albo śnieg it might a. may rain or snow

- mogli mieć po szesnaście, siedemnaście lat they could have been sixteen or seventeen

- weź parasol, bo może padać take an umbrella with you, it might rain

- możesz mi podać widelec? could a. can you pass me a fork?

- czy mógłbym prosić do telefonu Janka? could a. can I speak to Janek, please?

- czy może pan przymknąć okno? could a. can you close the window, please?, would you mind closing the window?

- czy mogę panią prosić do tańca? would you like to dance?

- co/kto to może być? what/who can a. could that be?

- gdzie mogą być moje okulary? where can my glasses be?

- jak to się mogło stać? how could it have happened?

- w czym mogę Panu pomóc? what can I do for you?

- dobra ta pizza, czy mogę jeszcze kawałek? this pizza’s good, can I have a. take another piece?

- w tym czasie goście mogliby zwiedzać muzeum in the meantime the guests could visit a museum

- zawsze możesz przecież pójść tam i poprosić you can always go there and ask

- mógł pan przyjść po pożyczkę do mnie you could have come to me for the money

- mogłeś mu o tym nie mówić you didn’t have to tell him a. shouldn’t have told him about it

- czy nie mógłbyś w końcu zgasić tego radia? do you think you could turn the radio off?

- mógłby już spaść śnieg it’s about time it snowed

- jak on mógł tak postąpić? how could he do such a thing?

- tak dalej być nie może things can’t go on like this!

- co ty możesz wiedzieć? what do you know about it?

- pogoda jak cię mogę pot. passable a. tolerable weather

- podróż jak cię mogę pot. a passable a. tolerable journey

- (ja) nie mogę! (ze zniecierpliwieniem) (God) give me strength!; (z zachwytem) (oh) wow! pot.

- (ja) nie mogę, ale gablota! wow, what a car!

- ja już tak dłużej nie mogę! I just can’t go on like this a. stand it any longer!

- może być! pot. that’ll do, that’s fine

- „i jak ta spódnica? – „może być, tylko trochę skrócę” ‘and how’s the skirt?’ – ‘it’s okay, I just have a. need to shorten it a bit’

- nie może być! that’s impossible!, it can’t be!

- „pobrali się?” – „nie może być!” ‘they got married?’ – ‘you’re kidding me!’ pot.

- języki ognia tongues of fire

- rozpalić/podsycić/zgasić ogień to make/feed/extinguish a. put out a fire

- dołożyć a. dorzucić do ognia to fuel/stoke a fire

- ogień ogarniał niemal całą wioskę the fire spread almost over the entire village

- spowodować a. zaprószyć ogień w czymś to set sth on fire, to set fire to sth

- szopa zajęła się ogniem the shed caught fire

- rozpalić ogień to light a. make a bonfire

- wieczorem siedliśmy dookoła ognia i śpiewaliśmy piosenki at night we sat around a bonfire and sang songs

- ognie fajerwerków flares of fireworks

- mówić/śpiewać z ogniem to speak/sing with passion

- na tę uwagę ogień uderzył jej na twarz the remark brought a blush to her face

- ogień leje się z nieba heat is beating down from the sky

- zamachowcy otworzyli ogień the assassins opened fire

- rozpocząć/przerwać ogień to open/cease fire

- być/znaleźć się w ogniu to be/come under fire

- na linii ognia in the line of fire

- ognia! fire!

- ogień krzyżowy crossfire

- dostać się w krzyżowy ogień to get caught in the crossfire

□ zimne ognie sparklers

- ogień zaporowy Wojsk. barrage

■ krzyżowy ogień pytań cross-examination

- wziąć kogoś w krzyżowy ogień pytań to cross-examine sb

- strzec się a. unikać kogoś jak ognia to avoid sb like the plague

- dać komuś ognia (wystrzelić) to fire away; (podpalić papierosa, cygaro) to give sb a light

- czy mógłby mi pan podać ognia? could you give me a light?

- dolać oliwy do ognia to add fuel to the fire a. flame, to make things worse

- gotować na wolnym ogniu to cook over low heat

- igrać z ogniem to play with fire, to skate on thin ice

- na pierwszy ogień (na początek) to start with

- na pierwszy ogień wyremontuje mieszkanie to start with, he’ll do up his flat

- iść a. posłać kogoś na pierwszy ogień to go send sb to the front line

- ogień i woda a. ogień z wodą (as different as) chalk and cheese, worlds a. poles apart

- pójść a. skoczyć za kimś w ogień to go through fire and water for sb

- słomiany ogień a ten-day wonder

- stanął w ogniu a. w ogniach his colour heightened

- upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu to kill two birds with one stone

- wyciągać a. wyjmować dla kogoś/za kogoś kasztany z ognia to pull sb’s chestnuts out of the fire

- wziąć kogoś w dwa ognie to catch sb in a crossfire a. between two fires

- wzięty w dwa ognie, wyznał wszystko caught between two fires, he confessed everything

- nie ma dymu bez ognia przysł. there’s no smoke without fire, where there’s smoke, there’s fire przysł.

- mieć dużo pracy to have a lot of work (to do)

- jest jeszcze dużo pracy there’s still a lot of work to be done

- zabrać się a. wziąć się do pracy to set to a. get down to a. go to work

- przykładać się do pracy to apply oneself to one’s work

- przerwać pracę (zastrajkować) to come out a. go (out) on strike

- włożyć w coś wiele pracy to put a lot of work into sth

- dojść do majątku (własną) pracą to get wealthy through one’s own efforts

- wszystko osiągnął ciężką pracą he owes everything to his own hard work

- cała jego praca poszła na marne all his work came to naught a. went down the drain pot.

- (jego) praca nad filmem/nową rolą (his) work on a film/a new role

- praca przy a. na komputerze/taśmie work on the computer/the production line

- praca z dziećmi upośledzonymi umysłowo work with mentally handicapped children

- praca z młodzieżą youth work

- praca fizyczna physical work, manual labour

- praca umysłowa (urzędnicza) white-collar work; (intelektualna) intellectual work

- praca zarobkowa paid work, gainful employment

- praca badawcza research work

- praca społeczna voluntary a. community work

- praca polityczna political activity

- praca charytatywna charity work

- praca papierkowa paperwork

- praca niewolnicza slave labour

- praca ponad siły superhuman work

- praca zespołowa team work

- praca w grupach group work

- praca wykonywana z zamiłowaniem a labour of love

- człowiek pracy a working man

- świat pracy the working classes, the world of work

- narzędzia pracy tools; przen. the tools of the trade

- nawał a. ogrom pracy pressure of work

- podział pracy Ekon. the division of labour

- tempo pracy the pace of work

- wypadek przy pracy an accident at work; an industrial accident; przen. a mishap; a slip-up pot.

- mieć pracę to be in work, to have a job

- nie mieć pracy to be out of work a. out of a job

- szukać pracy to look a. to be looking for work a. a job, to job-hunt

- iść do pracy (zacząć zarabiać) to begin a. start work

- rozpoczynać/kończyć pracę to begin a. start/finish work

- dostać/stracić pracę to get/lose a job

- zmienić pracę to change jobs

- żyć z pracy własnych rąk to earn one’s living by honest work

- dać komuś pracę to give sb work a. a job

- zwolnić kogoś z pracy to give sb (their) notice, to dismiss sb

- podziękować komuś za pracę to let sb go euf.

- praca w pełnym/niepełnym wymiarze godzin a full-time/a part-time job

- praca w systemie zmianowym shift work

- praca etatowa/stała a permanent/a steady job

- praca dorywcza (fizyczna) an odd job, casual work; (biurowa) a temping job

- praca sezonowa seasonal work

- praca sezonowa przy zbiorze truskawek seasonal work as a strawberry picker

- praca wakacyjna a holiday job

- praca dodatkowa an extra job

- praca na akord piecework

- praca zlecona a. na zlecenie contract work

- dorabiał do pensji pracami zleconymi he supplemented his income with contract work

- praca na własny rachunek self-employment

- praca zawodowa career

- praca zawodowa przy domowym terminalu telecommuting

- praca z utrzymaniem a live-in job, work with bed and board

- dobrze płatna praca a well-paid job

- ciągłość pracy continuity of employment

- staż pracy seniority, length of service

- długi/krótki staż pracy long/short service

- czas pracy working time a. hours

- ruchomy czas pracy flexitime

- skrócony czas pracy short time

- dzień pracy a working day

- dzień wolny od pracy a holiday

- godziny pracy (pracownika) working hours; (biura, sklepu) business hours

- miejsce pracy work(place)

- tworzenie nowych miejsc pracy job creation

- rynek pracy the labour market

- zakład pracy workplace

- umowa o pracę contract of employment, employment contract

- nagroda za 10 lat pracy a bonus for 10 years of service

- być w pracy to be at work

- pójść/przyjść do pracy to go/come to work

- jeszcze nie wrócił (do domu) z pracy he’s not home from work yet

- ona zawsze spóźnia się do pracy she’s always late for work

- nie dzwoń do mnie do pracy don’t phone me at work

- koledzy/koleżanki z pracy colleagues from work, fellow workers, workmates

- nieobecność w pracy absence from work

- praca monograficzna a monograph

- praca źródłowa a study based on sources a. on source materials

- praca o muzyce/sztuce a. na temat muzyki/sztuki a work on a. about music/art

- praca z (zakresu a. dziedziny) genetyki a work on genetics

- napisać/ogłosić pracę z zakresu fizyki to write/publish a paper on physics

- wystawa prac młodych artystów an exhibition of work(s) by young artists

- na konkurs zgłoszono 20 prac there were 20 entries for the competition

- praca domowa homework

- odrabiać pracę domową to do homework

- zadać uczniom pracę domową to give pupils homework a. an assignment US

- praca klasowa a class test

- praca semestralna a term a. an end-of-term paper

- praca egzaminacyjna an examination paper a. script

- praca dyplomowa/magisterska a Bachelor’s dissertation/a Master’s dissertation a. master’s thesis

- praca doktorska/habilitacyjna a doctoral/a postdoctoral dissertation

- praca pisemna z języka polskiego a Polish essay

- poprawiać prace studentów to mark students’ work

- praca serca the action of the heart

- zatrzymanie pracy serca cardiac arrest

- praca mięśni the work of the muscles

- praca nerek the functioning of the kidneys

- praca nóg Sport footwork

- praca umysłu ludzkiego the workings of the human mind

- praca maszyny/silnika the work a. operation of a machine/an engine

- praca bez zakłóceń smooth running

- tryb pracy (urządzenia) a mode

- sterowanie pracami job control

- język sterowania pracami job control language

- kolejka prac a job queue

- jednostka pracy unit of work

- prace badawcze/badawczo-rozwojowe research/research and development work

- prace przygotowawcze/wykończeniowe preparatory/completion work

- prace murarskie/transportowe masonry a. bricklaying work/transport

- prace remontowe/restauracyjne repair/restoration work

- prace polowe/żniwne work in the field/harvesting

- prace budowlane building work(s)

- prace ziemne earthworks

- prace budowlane jeszcze trwają the building work is still going on a. in progress

- □ praca mechaniczna Techn. mechanical work także przen.

- praca nakładcza outwork

- praca nieprodukcyjna Ekon. non-productive labour

- praca organiczna Hist. ≈ organic work (a programme of economic and cultural development, launched by the Polish positivists)

- praca produkcyjna Ekon. productive labour

- praca u podstaw Hist. ≈ work at the grass roots (a programme of spreading literacy and popularizing science among the masses, launched by the Polish positivists)

- prace domowe housework

- prace ręczne Szkol. handicrafts

■ praca benedyktyńska książk. painstaking work

- praca herkulesowa a Herculean task

- praca syzyfowa książk. Sisyphean task a. labours

- cześć pracy! pot. (pożegnanie) cheerio! pot.; (powitanie) howdy! US pot.

- bez pracy nie ma kołaczy przysł. no gains without pains

- cierpliwością i pracą ludzie się bogacą przysł. all things come to those who wait przysł.

- jaka praca, taka płaca przysł. ≈ you only get paid for what you do

- żadna praca nie hańbi przysł. ≈ honest work is nothing to be ashamed of

- praca nie zając, nie ucieknie pot. work can wait

- trzęsienie ziemi an earthquake

- urodzajna/nieurodzajna ziemia fertile/infertile soil

- płaszcz/suknia do (samej) ziemi a full-length coat/dress

- spać na (gołej) ziemi to sleep on the ground

- samolot oderwał się od ziemi the plane got off the ground

- zachwiała się i osunęła na ziemię she staggered and fell to the floor

- ziemia orna a. uprawna arable land

- miał dwa hektary ziemi he had two hectares of land

- ziemia ojczysta homeland

- w obcej ziemi in a strange a. foreign land

- ziemia dobrzyńska the Dobrzyń district

- □ ziemia mlekiem i miodem płynąca Bibl. a land flowing with milk and honey

- dobra ziemia fertile soil

- Ziemia Obiecana Bibl. the Promised Land także przen.

- Ziemia Święta książk. the Holy Land

- ziemie rzadkie Chem. rare earths

- Ziemie Zachodnie a. Odzyskane the Western a. Regained Territories (incorporated into Poland after WW II)

■ bodajby cię święta ziemia nie nosiła pejor. perish you! przest.; go to hell pot.

- niegodzien a. niewart, żeby go święta ziemia nosiła pejor. to not be worth the air one breathes pejor.

- być zawieszonym między niebem a ziemią książk. to be up in the air

- stąpać twardo po ziemi a. trzymać się ziemi to have both feet on the ground

- zacznij stąpać twardo po ziemi! get real! pot.

- czarny jak święta ziemia grimy

- gryźć ziemię pot. to be pushing up (the) daisies pot.

- leżeć w ziemi to be dead

- gnić w ziemi pot., pejor. to be rotting in the grave pejor.

- pójść do ziemi to go to one’s grave

- kłaniać się do samej ziemi książk. to bow to the ground książk.

- nie z tej ziemi pot. out of this world pot.

- niech mu/jej ziemia lekką będzie may he/she rest in peace

- poruszyć niebo i ziemię to move heaven and earth

- przewróciłem wszystko do góry nogami – rozstąp się ziemio, fajka zginęła książk. I’ve looked everywhere – the pipe is nowhere to be found

- spaść a. zstąpić a. wrócić na ziemię to stop dreaming, to get (back) down to the earth a. Earth

- stanąć na udeptanej ziemi przest., książk. to duel, to fight a duel

- wdeptać kogoś w ziemię to have sb’s guts for garters GB pot.; to pulverize sb

- znieść a. zetrzeć kogoś/coś z powierzchni ziemi to wipe sb/sth off the face of the earth

- zrównać coś z ziemią to raze sth to the ground

- wydobyć a. wytrzasnąć coś spod ziemi to conjure sth up

- wyrosnąć a. zjawić się jak spod ziemi to appear a. spring up out of nowhere

- ze wzrokiem wbitym a. wlepionym w ziemię with downcast eyes

- zapaść się pod ziemię to vanish into thin air, to disappear without a trace

- miałem ochotę zapaść się pod ziemię (ze wstydu) (I was so ashamed) I wished the earth a. Earth would swallow me up

- ziemia paliła mu się pod nogami książk. things were getting hot for him pot.

- ziemia usunęła jej się spod nóg (zrobiło jej się słabo) her head was spinning; (straciła oparcie materialne) her world came crashing around her